• شنبه، ۹ اسفند ۱۳۹۹
  • السبت، 15 رجب 1442
  • Saturday, 27 February 2021

نشست ها

بسمه تعالی

نشست علمی وحدت و تقریب مذاهب اسلامی در منظومه فکری علامه مصباح یزدی (ره)

سخنران نشست: حجة الاسلام والمسلمین دکتراحمدحسین شریفی زمان: دوشنبه 4 اسفند 1399 ساعت10الی12صبح

 

جلسه با حضور گروهی از دانش پژوهان مرکز تخصصی مذاهب اسلامی برگزار گرديد.

دكتر احمد حسين شریفی ضمن بیان مختصر تاریخچه دیدگاه عالمان شیعی و اهل تسنن نسبت به تبیین وحدت و پرچمدار بودن تشیع نسبت به مذاهب اسلامی در این امر و استناد به آیاتي از قرآن در تأیید مسئله وحدت و تقریب را از سه منظر در منظومه فكري علامه مصباح یزدی (ره) نمود که عبارتند از:

  1. چیستی وحدت و تقریب: وحدت معانی متعددی دارد. از دیدگاه فلسفی و منطقی 9 معنا دارد که عمده معنای آن و معنای وحدت در عرفان به معنای وحدت در مقابل کثرت است. اما وحدت در عرف به معنای همراهی و همدلی و هم افزایی نیروها و جلوگیری از اختلاف و تشتت است. از ديدگاه علامه مصباح “وحدت ارزش ذاتی ندارد” بلکه بستگی به موضوعي دارد كه وحدت حول آن شكل مي گيرد. وي افزود وحدت اعتقادی (اتحاد در عقیده) نه تنها مراد نیست بلکه شدنی هم نیست. در نتیجه وحدت یعنی شناسایی مشترکات برای پررنگ کردن آنها و شناسایی مفترقات برای کمرنگ کردن آنها است. این نوع وحدت دارای دو محور است:

الف: این نوع وحدت بر اساس تفکر قرآنی و عقلی محور آن باید حق باشد: واعتصموا بحبل الله جمیعاً ولا تفرقوا… . وحدت حول باطل ارزش ندارد. لذا ارزش وحدت ارزش ابزاری است، نه ارزش ذاتی.

ب: وحدت در رفتارهای اختیاری منظور است، نه وحدت در اعتقادات و گرایش­ها؛ زیرا وحدت در اعتقادات بنابر حقیقت و معنای دقیق کلمه اساساً میان انسانها شدنی نیست.

  1. چرائی وحدت و تقریب در نظرگاه علامه مصباح در چند امر خلاصه مي شود:

 الف: سفارش و دعوتِ انسانی و قرآنی دارد.

ب: سیره ائمه و اهل بیت علیهم السلام است: امام صادق علیه السلام فرمودند: صَلُّوا فِي عَشَائِرِهِمْ وَ عُودُوا مَرْضَاهُمْ وَ اِشْهَدُوا جَنَائِزَهُمْ وَ لاَ يَسْبِقُونَكُمْ إِلَى شَيْءٍ مِنَ اَلْخَيْرِ.

ج: اهداف مشترک: وحدت هم افزایی نیروها در جهت دستیابی سریعتر به اهداف مشترک است.

د: تقویت جبهه حق: وحدت مذاهب موجب قوّت و قدرت بیشتر اسلام و افزایش امکانات مادی و معنوی است.

هـ: ابزاری برای بهره مندی بیشتر و مطمئن­تر از آموزه­های اسلامی است.

و: وجود دشمنان مشترک: دشمن که شعارش تفرقه بیانداز و حکومت کن است، شعارش مسلمان مسلمان را بکشد است، شعارش طرح مسائل شیعی و سنی به منظور تحریک اقلیّت­ها و دشمن­هاست.

  1. چگونگی وحدت و تقریب: پنج راهکار در کلمات آیت الله مصباح (ره) در اين زمينه وجود دارد.

یک: توجه و شناسایی علل و عوامل اختلاف:

الف: جهل: راه رفع آن توسعه دانایی و آکاهی و بصیرت است.

ب: تضاد منافع: راه رفع آن: 1) تربیت نفوس و تأکید بر تربیت اخلاقی. 2) توجه دادن به منافع پرشمار وحدت؛

ج: بغی و تجاوز: وَمَا اخْتَلَفَ فِيهِ إِلَّا الَّذِينَ أُوتُوهُ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ.

د: اختلاف دیدگاه­ها و اندیشه­ها که حتی در درون عالمان یک مذهب هم هست، اختلاف فتاوی، اختلاف مذاهب اهل سنت، حتی اختلاف در شاگردان یک امام. این نوع اختلاف تا زمانی که در چهارچوب علمی و ضوابط درست فهم مستلزم باشیم، نه تنها اشکالی ندارد بلکه مایه برکت نیز هست.

          دو: پذیرش اصل اختلاف:

الف: عالَم، محل اختلاف و تضاد است.

ب: عالَم انسانی دارای اختلاف و تضاد است: خداوند کریم در قرآن می­فرماید: وَ هُوَ الَّذِي جَعَلَكُمْ خَلائِفَ الْأَرْضِ وَ رَفَعَ بَعْضَكُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجاتٍ لِيَبْلُوَكُمْ فِي ما آتاكُمْ.

ج: برخی اختلافات مفیدند، همانند: اختلاف زن و مردی، استعدادها و… .

د: برخی اختلافات مضرّ هستند: وَ لا يَزالُونَ مُخْتَلِفينَ إِلاَّ مَنْ رَحِمَ رَبُّکَ/ وَ لا تَکُونُوا مِنَ اَلْمُشْرِکِینَ مِنَ اَلَّذِینَ فَرَّقُوا دِینَهُمْ.

سه: شروع از نقاط مشترک؛ مشترکات نیز سه بخش دارد:

الف: اصول اسلامی؛

ب: محبّت به اهل بیت علیهم السلام؛

ج: توجه دادن به اينكه مراجع فتوایی اهل تسنن معترفند که آنها از شاگرد امام صادق علیه السلام (ابوحنیفه) تقلید می­کنند. اما شيعه از استاد آنها تعاليم ديني خويش را مي گيرد.

چهار: دعوت به تحقیق بدون تعصب؛

پنج: توجه به اخلاق عملی تقریب، شامل:

الف: حفظ و رعایت ادب و احترام به مقدسات مذاهب اسلامی: غیر شرعی بودن توهین و لعن علنی.

ب: مباشرت و مراوده بزرگان مذاهب با همدیگر؛

ج: پرهیز از اعمال و برخوردهای تحریک آمیز.

دكتر شريفی در خاتمه مطالب را از دیدگاه مرحوم حضرت آیت الله مصباح جمع بندی و او را شخصی تقریبی و حامی وحدت قلمداد کردند.

در ادامه مقاله ای با موضوع «وحدت و تقريب مذاهب در منظومه فكري علامه مصباح يزدي (ره)» ارائه گرديد. نويسنده افزون بر موارد فوق، به مباحث عوامل داخلي و خارجي اختلاف، اقسام

مخاطبان و راهکار تعامل با آنها، راه ايجاد تقريب، وحدت اجتماعي و رابطه تقیه و وحدت، پرداخت.