• چهارشنبه، ۸ بهمن ۱۳۹۹
  • الأربعاء، 13 جماد ثاني 1442
  • Wednesday, 27 January 2021

مهم‏ترين كتاب‏هاى اعتقادى و فقهى درسى مدارس علميه اهل سنت چيست؟

مهم‏ترين كتاب‏هاى اعتقادى و فقهى درسى مدارس علميه اهل سنت چيست؟

پاسخ :
الف – علم حديث
صحاح سته عبارت است از:
1. صحيح بخارى، تأليف ابوعبدالله محمد بن ابراهيم (متولد 194 ه ق در بخارا و متوفاى 256 ه ق در سمرقند)؛
2. صحيح مسلم، تأليف ابوالحسن مسلم بن حاج بن مسلم قشيرى (نيشابورى متولد 206ه ق و متوفاى 262 ه ق در نيشابور) كه احاديث آن را 12000 و برخى 7275 حديث گفته ‏اند؛
3. سنن ابى‏ داود، تأليف سليمان بن اشعث سيستانى، معروف به ابوداود (متوفاى 275 ه ق در بصره)؛
4. سنن ابن ماجه، تأليف محمد بن يزيد بن ماجه قزوينى (متوفاى 272 ه ق در قزوين)؛
5. جامع ترمذى، تأليف محمد بن عيسى بن سوره بن موسى بن ضحاك برغى (ترمذى متوفاى 279 ه ق در شهر ترمذ، نزديكى رود جيحون يا يكى از روستاهاى آن)؛
6. سنن نسايى، تأليف احمد يا على بن شعيب بن على بن سنان (متولد 215 ه ق در نساء و متوفاى 303 ه ق در رمله يا مكه).
بعضى كتب حديثى ديگر از جمله الموطأ مالك، استاد شافعى، نزد اهل سنت اعتبار دارند كه الموطأ در كشورهايى مانند تونس و الجزاير كه مالكى مذهب هستند و همچنين در بعضى مناطق اهل سنت ايران جزء كتب درسى است.
عده ‏اى از اهل سنت بر اين باور هستند بعد از بخارى و مسلم، الموطأ مهم‏ترين كتاب حديثى است و آن را بر چهار كتاب ديگر، از نظر سند و صحت روايات، ترجيح مى ‏دهند. [1]
متن درسى طلاب شافعى مذهب ايران به ترتيب اهميت عبارت است از: 1. اربعين نووى؛ 2. تاج الاصول؛ 3. صحيح بخارى؛ 4. صحيح مسلم. [2]
شافعى سمرقندى (متوفاى 325 ه ق) كه به صورت مختصر، اصول فقه حنفى را با عبارتى ساده و روان بر اساس كتاب، سنت، اجماع و قياس بيان كرده و نخستين كتاب درسى از اصول فقه در كشورهاى حنفى مذهب و حوزه‏ هاى علميه حنفى‏ هاى ايران است.
2. كتاب التوضيح (التنقيح) (تأليف عبيدالله بن مسعود تاج الشريعة بخارى)
وى كتاب مختصرى در اصول به نام التنقيح نوشت، بعد شرحى بر آن به نام التوضيح به نگارش درآورد. بعدها اين متن و شرح، متن درسى اصول فقه در رتبه ‏هاى عالى حوزه‏ هاى علميه حنفى و اكثر حوزه‏ هاى علميه آسياى ميانه و همه حوزه‏ هاى علميه اهل سنت ايران شد. [3]
3. لُب الاصول، (تأليف زكريا بن محمد بن احمد انصارى سينكى قاهرى شافعى، اولين متن درسى علم اصول در حوزه ‏هاى علميه شافعيه).
ب – علم فقه
در اين علم از دو كتاب نام مى ‏بريم:
1. منهاج، تأليف يحيى بن شرف ‏الدين بن مرى بن حسن خرامى دمشقى حوارنى نووى (متوفا: 667 ه ق) كه يك دوره كامل و مختصر فقه شافعى است و ساليان متمادى جزو متون درسى حوزه ‏هاى علميه بلاد اسلامى و اهل سنت ايران است. [4]
2. قدورى (مختصر القدورى) كتابى مختصر از احمد بن محمد بن جعفر بغدادى حنفى كه رياست حنفيان عراق به او منتهى مى‏ شود و تمام ابواب فقه را بنابر مذهب ابو حنيفه در بردارد و متن درسى حوزه‏ هاى علميه حنفى است. [5]
ج – علم تفسير
1. انوار التنزيل و اسرار التأويل، تأليف قاضى ناصر الدين ابى سعيد عبدالله بن عمر بن محمد شيرازى بيضاوى (معروف به تفسير بيضاوى)، كه در ميان اهل سنت از جمله كتب معتبر و از جمله تفاسيرى است كه به جنبه‏ هاى گوناگون توجه كرده است. و در مورد جنبه‏ هاى ادبى از كشاف زمخشرى و در مسائل كلامى و حكمت از تفسير كبير فخررازى بهره برده است. اين تفسير جزء متون درسى اهل سنت در اكثر كشورهاى اسلامى و نيز دانشگاه الازهر است.
2. تفسير الكشاف عن حقائق التنزيل و عيون الاقاويل، تأليف جارالله محمود بن عمر بن احمد خوارزمى، كه مورد توجه و استفاده طالبان علم بوده و هست. شيعه و سنى به آن اهتمام و اعتماد دارند و از ديرباز در كشورهاى اسلامى و بيش‏تر حوزه‏ هاى علميه اهل سنت ايران تدريس مى‏ شده است. [6]
د – فلسفه
در حوزه ‏هاى اهل سنت و جماعت، بويژه در ايران توجه خاصى به فلسفه نمى‏ شود؛ چرا كه اعتقاد عميق بيش‏تر علماى اهل سنت به علوم نقلى است تا عقلى، و آنان اخبار را مقدم بر اصول مى‏ دانند، لكن چنين نيست كه اصلاً به طرز تفكر فلسفى اهميت نمى‏ دهند، بلكه مى‏ خواهند با كلام جاى خالى حكمت اسلامى را پر كنند كه كار بسيار مشكلى است. علماى شافعى بيش‏تر از علماى حنفى به فلسفه و عرفان اهميت مى‏ دهند. مشهور شدن ابوحنيفه به امام عقل و قياس و پيروان او به اصحاب رأى به دليل خواندن فلسفه نبوده، بلكه به لحاظ به كار بردن عقل و قياس و استحسان در فقه بوده است. بر عكس، شافعى را ناصر الحديث و پيروان او را اصحاب حديث مى‏ نامند كه همه اين‏ها در حوزه فقه و علوم نقلى بوده است. حكما و عرفاى مطرح و معروفى قبل از شافعى مذهبان، چون غزالى، فخررازى، تفتازانى، بايزيد بسطامى، سهروردى و… بوده ‏اند.
امروزه هم در كشورهاى عربى به اين خلأ پى برده ‏اند و در دانشگاه الازهر علم معقول جزو متون درسى بوده و هست؛ اما نه به گسترش حوزه‏ هاى علميه تشيع. اهل سنت ايران هم به يكى دو كتاب بسنده مى ‏كنند: حنفى ‏ها شرح هداية الحكمة ميبدى را كتاب درسى قرار دارده‏ اند. و كتاب‏ هايى چون متن المعقولات در حوزه‏هاى علميه شافعى تدريس مى‏ شود، لكن كتبى چون حكمة العين كه يك دوره كامل و فشرده فلسفه مشاء است، از حوزه‏ هاى اهل سنت كه مربوط به حوزه‏ هاى علميه شافعى بوده، به كلى فراموش و حكمت منظومه سبزوارى كه در قديم الايام در حوزه ‏هاى علميه شافعيه مرسوم بوده، از گردونه تدريس خارج شده است. [7]”

پاورقي
“[1] آشنايى با متون درسى در حوزه‏هاى علميه ايران، محمد ملكى، ص 360 – 353.
[2] همان، 457.
[3] همان، ص 338 – 337 – 335.
[4] همان.
[5] همان، ص 47.
[6] همان، ص 372 – 368.
[7] همان، ص 386 و 418 – 414.”

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code